Y Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd

E&S(4)-06-13 papur 2

Memorandwm ar Fusnes, Menter, Technoleg a Gwyddoniaeth (BETS) – Materion Gwledig

Pwyllgor yr Amgylchedd a Chynaliadwyedd – 21 Chwefror 2013

---

Cyflwyniad

Ymateb yw’r papur hwn i gais a wnaed am wybodaeth ar gyfer Pwyllgor yr Amgylchedd a Chynaliadwyedd ar 21 Chwefror 2013.

1.  Cyllideb atodol

Os bydd y gyllideb atodol yn effeithio ar eich portffolio, carai’r Pwyllgor wybod am unrhyw newidiadau, at fanylder lefel y BEL.

a)   Pori Anghyfreithlon - £0.150m (BEL 2831)

• Mae pori anghyfreithlon yn cael effaith fawr a niweidiol ar lawer o gymunedau ac unigolion ledled y De ac yn aml, mae bygythiadau a gweithgarwch anghyfreithlon arall sy’n peri gofid i bobl yn mynd law yn llaw ag ef.

• Ond nid mater rhad yw rhoi stop ar yr arfer gwrthgymdeithasol o ollwng neu adael ceffylau i bori’n anghyfreithlon a dwyn perchenogion anghyfrifol i gyfrif.   Mae’r cyngor cyfreithiol sydd ei angen i erlyn achos yn llwyddiannus yn gostus iawn.  Mae’r cyrff sy’n erlyn yr achosion hyn wedi gofyn i Lywodraeth Cymru am help i ysgwyddo’r costau hyn. 

• Rwyf wedi cymryd yr awenau i geisio gael atebion i’r broblem hon.  Mae Llywodraeth Cymru yn rhoi blaenoriaeth iddi ac wedi cefnogi sefydlu tîm o gyfreithwyr â’r arbenigedd technegol i gynrychioli awdurdodau gorfodi.  Bydd hynny’n gwneud erlyniadau’n fwy llwyddiannus ac yn arwain at arbedion maint gan y bydd llai o waith cefndir a briffio cychwynnol.

• Yng Nghaerdydd, Bro Morgannwg a Phen-y-bont ar Ogwr y mae’r rhan fwyaf o borwyr anghyfreithlon ac mae swyddogion y cynghorau lleol, yr heddlu ac elusennau’n delio’n ddigyfaddawd â’r mater.  Mae’r sector cyhoeddus (Cynghorau’r Fro a Phen-y-bont a Heddlu De Cymru) a’r RSPCA wedi cydweithio dros y 12 mis diwethaf, gan ddangos sut mae defnyddio’r ddeddfwriaeth bresennol i sicrhau gorchmynion. Drwyddynt, maent wedi gallu cymryd camau yn erbyn y masnachwyr diegwyddor sydd wrth wraidd y broblem,

• Trwy gydweithio a chyd-drefnu, mae’r cyrff gorfodi’n rhannu gwybodaeth ac mae hynny wedi arwain at ymateb cryf ac wedi helpu i ddwyn y rheini sy’n gyfrifol i’r llysoedd.

• Trwy gyd-drefnu’r agweddau cyfreithiol a chydweithio felly, gallwn sicrhau bod y rheini sy’n parhau i dorri’r gyfraith fel hyn yn cael eu herlyn a’u rhwystro rhag troseddu eto.

• Rhag ofn y caiff y broblem ei symud i rannau eraill o Gymru a thu hwnt (sy’n bosibilrwydd byw), mae gennym nawr yr arbenigedd a’r arferion gorau i’w rhannu ag awdurdodau lleol eraill iddynt allu mynd at wreiddyn y broblem.

b)  Dyraniadau i/o’r Cronfeydd Canolog

Dyraniadau nad ydynt yn arian parod - £0.023m (BEL 2830)

• Mae dyraniad ychwanegol wedi’i roi i’r Gronfa Ganolog i dalu am ddibrisiant ychwanegol yn yr asedau cyfalaf ar longau pysgodfeydd.

.

c)   Ailddyrannu Cyllidebau

• Cynllun Datblygu Gwledig (£20.295m) – mae’r gostyngiad yn 2012-13 wedi’i ddefnyddio i ymdrin â blaenoriaethau eraill yn y portffolio.  Cafodd y gwariant ei ailbroffilio am y rhesymau canlynol:

• Daeth arian i law y flwyddyn ariannol hon mewn dau brif faes: Glastir ac Echel 3.

• O ran Glastir, mae’n hysbys i bawb bellach na fanteisiodd cymaint o ffermwyr ar y cynllun â’r disgwyl.  Roedd nifer o resymau am hynny, ond y pennaf ohonynt oedd yr estyniad i’r cynlluniau Tir Gofal (heb gynnwys elfennau gwaith cyfalaf), Tir Cynnal a Tir Mynydd ac ansicrwydd ynghylch effaith diwygio’r PAC a’r elfennau gwyrdd cysylltiedig ar Glastir.

• Yn sgil pwyso a mesur Glastir, mae nifer o newidiadau wedi’u gwneud iddo i ddenu mwy o ffermwyr i gymryd rhan.  Pan gytunith y Cyngor ar gyllideb yr UE, rwy’n disgwyl y daw manylion diwygio’r PAC a’r elfennau gwyrdd, gan gynnwys beth ynddynt fydd yn cyfateb i Glastir a chynlluniau amaeth-amgylcheddol eraill, yn gliriach.  Bydd hynny’n helpu ffermwyr i benderfynu a ddylent ymuno â’r cynllun.

• O safbwynt Echel 3 a’i amcan i wella ansawdd bywyd mewn ardaloedd gwledig ac arallgyfeirio’r economi wledig, cafwyd rownd i wella ac estyn prosiectau Echel 3 er mwyn eu hailbroffilio ar gyfer y dyfodol.

• Y Cynllun Cymorth i Newydd-ddyfodiaid Ifanc (YESS) (£1,705k) (BEL 2794) – gan mai cynllun cyfalaf yw hwn yn bennaf, rydym wedi symud yr arian o’r golofn refeniw i’r golofn cyfalaf, ond gan ei gadw yn y Cynllun.

2. Llongau gorfodi’r Pysgodfeydd

Carai’r Pwyllgor wybod y diweddaraf am y broses gaffael ar gyfer y llongau hyn, gan gynnwys yr ystyriaethau rydych wedi’u gwneud fel rhan o’r broses i gael gwerth eich arian ac o ble daw’r arian i brynu’r llongau.

• Mae swyddogion wrthi’n cynllunio ar gyfer cwrdd â’r galw sydd i ddod, gan gynnwys yn sgil diwygio’r PPC a’r perygl y gallai’r Llynges a’r Sefydliad Rheoli Morol leihau’u cefnogaeth.  Mae ymchwil yn cael ei chynnal i dechnoleg newydd ar gyfer gorfodi cydymffurfiaeth.  Gallai hynny olygu cynnal treialon, yn ogystal â chynllunio ar gyfer asedau ychwanegol gan gynnwys ased gwell a mwy i’w ddefnyddio ar y môr.

• Mae’r cynllunio’n cynnwys ymarfer caffael i gael asedau mordwyo newydd i Lywodraeth Cymru. Mae achos busnes ynghylch yr ateb gorau wrthi’n cael ei baratoi i’w ystyried gan Weinidogion.  Mae cyllideb ddangosol wedi’i dyrannu o fewn BETS ar gyfer cynnal yr adolygiad cychwynnol a’r ymarfer caffael ym mlwyddyn ariannol 2013-14.

3.   Cronfa ddata tagiau electronig defaid (EID)

Hoffai’r Pwyllgor wybod beth sy’n digwydd gyda’r rhaglen hon, gan gynnwys yr wybodaeth ariannol ddiweddaraf.

• Cynigiodd Llywodraeth yr Alban ein bod yn edrych ar eu system ScotEID a daeth i law i ni ei hystyried ym mis Hydref 2012.  Bu’n rhaid adeiladu platfform yn annibynnol ar brif system Llywodraeth Cymru er mwyn i ni allu cynnal profion defnyddio a phrofion angenrheidiol eraillarni.  Mae system ScotEID bellach yn gweithio ac rydym wrthi’n cynnal profion. Byddwn yn defnyddio’r canlyniadau i’n helpu i bwyso a mesur yr opsiynau a llunio Achos Busnes ar gyfer EIDCymru. Yn ôl cynllun y prosiect, cwblheir yr adolygiad o’r opsiynau a’r cynllun busnes cyn diwedd mis Ebrill 2013.

• Bydd yr achos busnes yn asesu’n fanwl yr holl opsiynau sydd ar gael i ni, gan gynnwys y system ‘bapur’ gyfredol, addasu ScotEID ar gyfer Cymru ac adeiladu/prynu system benodol i Gymru, ynghyd â darparu costau cadarn.

• Mae gwaith wedi’i wneud i ddiffinio’r anghenion trwy brosiect Adnabod Da Byw Hwyluso’r Drefn.  Mae dogfen ddrafft ar brif ofynion EIDCymru wedi’i pharatoi a’i chyflwyno i’r Grŵp Cynghori ar Adnabod Da Byw am ei sylwadau ar 8 Chwefror.

• Rwyf wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Gwladol Owen Paterson i gael addewid ganddo bod y system y mae Defra newydd ei chyhoeddi, fel system EIDCymru, yn gallu cyfnewid gwybodaeth am symudiadau dros ffiniau. Mae fy swyddogion yn pwyso ar Defra ynghylch y materion pwysig hyn a byddant yn codi’r pwnc hefyd gyda’r cwmni a ddewisir gan broses gaffael Defra.

4.   Tanwariant y Cynllun Datblygu Gwledig (RDP)

Carai’r Pwyllgor wybod mwy am statws diweddaraf gwariant yr RDP ac unrhyw addasiadau sydd ar y gweill.

• Fel rhan o’r gwaith ar reoli’r rhaglen, byddaf yn gweithio gyda Phwyllgor Monitro’r Rhaglen i gynnal adolygiad trylwyr o sefyllfa ariannol yr RDP ym mis Mawrth pan fydd gennyf fwy o wybodaeth ynghylch y nifer sy’n ymuno â Glastir.  Byddaf yn ysgrifennu at y Pwyllgor ar ôl i’r adolygiad gael ei gynnal.